--> است هم معدوم مطلق نيست . معدوم مطلق است به اين معنى كه تعريف معدوم مطلق در باره‌اش صادق است ؛ معدوم مطلق نيست به اين معنى كه خودش مصداق معدوم مطلق نيست ، واقعيت معدوم مطلق نيست . ما آنجا كه خبر مىدهيم ، از واقعيت معدوم مطلق خبر مىدهيم ، كه البته واقعيت هر چيزى به حسب خودش است . - پس در هر صورت يك حيثيتى در ذهن براى معدوم مطلق قائل مىشويم . استاد : البته يك چيزى الآن در ذهن ماست ، ولى آن چيزى كه در ذهن هست معدوم مطلق نيست . اشكال اين بود كه شما مىگوييد از معدوم خبر داده نمىشود و حال آنكه خود همين خبرى است از معدوم مطلق . جواب مىدهيم خود اين ، خبر از موجود است نه از معدوم مطلق ، خبر از موجود در ذهن است نه از معدوم مطلق . - آن وقت چه چيزى در ذهن موجود است ؟ استاد : مفهوم معدوم مطلق در ذهن موجود است نه مصداق معدوم مطلق . - پس بالاخره مفهوم معدوم مطلق كه در ذهن ثابت است . استاد : مفهومش را كه قبول داريم . طرفين نقيض اگر به حمل شايع در موردى صدق كنند تناقض است . مگر نمىگوييم در تناقض وحدت حمل هم شرط است ؟ اگر بگوييم الف ب است به حمل شايع ، الف ب نيست به حمل شايع ، اين تناقض است . و يا اگر بگوييم الف ب است به حمل اولى ، الف ب نيست به حمل اولى ، تناقض است . اما اگر بگوييم الف ب است به حمل اولى ، الف ب نيست به حمل شايع ، ديگر تناقض نيست . ما مىگوييم معدوم مطلقى كه الآن موضوع قضيه ما واقع شده است معدوم مطلق است به حمل اولى ، معدوم مطلق نيست به حمل شايع . پس اين ، هم معدوم مطلق است هم نيست ، اما اين « هم هست و هم نيست » اگر از يك جهت و به يك اعتبار باشد تناقض است ، اگر به دو اعتبار باشد تناقض نيست . - تعريف ما از معدوم مطلق اين بود كه نه در خارج موجود باشد نه در ذهن ، ولى ما الآن داريم برايش وجود ذهنى قائل مىشويم . استاد : ما هم حرف شما را قبول داريم ؛ مىگوييم معدوم مطلق تعريفش اين است كه نه موجود در ذهن باشد و نه موجود در خارج . ولى اينى كه در ذهن ما هست خود معدوم مطلق نيست ، تعريف معدوم مطلق است . فرق است ميان تعريف يك شىء يعنى نفس ماهيت يك شىء و آنچه كه به واسطهء او مىگوييم شىء شىء است به حمل اوّلى ، و ميان مصداق او . در جلسهء آينده همين بحث را دنبال خواهيم كرد .